Czym jest EUDR i dlaczego ma znaczenie?

Rozporządzenie EUDR (EU Deforestation Regulation), czyli Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1115 z dnia 31 maja 2023 roku, wprowadza zupełnie nowe ramy prawne dla handlu wybranymi towarami i produktami na rynku Unii Europejskiej. Jego nadrzędnym celem jest przeciwdziałanie wylesianiu i degradacji lasów na świecie poprzez ograniczenie obrotu produktami, których wytwarzanie przyczynia się do tych zjawisk.

EUDR obejmuje zarówno import do UE, eksport poza UE, jak i obrót wewnątrzunijny. Oznacza to, że regulacja dotyka nie tylko importerów surowców, ale również producentów, dystrybutorów oraz sprzedawców końcowych. Dla wielu firm – w szczególności działających w łańcuchach dostaw – EUDR oznacza konieczność gruntownej zmiany procesów zakupowych, logistycznych i compliance.

Kluczowym elementem rozporządzenia jest obowiązek zapewnienia, że produkty wprowadzane na rynek UE są:

• wolne od wylesiania (deforestation-free)
• zgodne z prawem kraju produkcji
• objęte systemem należytej staranności (due diligence).

Harmonogram wdrażania EUDR – kluczowe daty i etapy

Jednym z najważniejszych aspektów EUDR jest rozłożony w czasie harmonogram wdrażania poszczególnych obowiązków. Znajomość dat granicznych ma kluczowe znaczenie dla importerów i producentów.

31 grudnia 2020 roku – data „odcięcia”

Jest to fundamentalna data z punktu widzenia oceny zgodności towarów z EUDR. Produkty objęte rozporządzeniem nie mogą pochodzić z gruntów, które zostały wylesione lub zdegradowane po tej dacie. Nawet jeśli handel takim produktem odbywa się wiele lat później, kluczowe jest pochodzenie surowca.

29 czerwca 2023 roku – wejście w życie rozporządzenia

Od tej daty EUDR formalnie obowiązuje jako akt prawa unijnego. Na tym etapie większość obowiązków praktycznych jeszcze nie ma zastosowania, ale firmy zyskują pewność co do ostatecznego kształtu regulacji i mogą rozpocząć przygotowania.

30 czerwca 2025 roku – publikacja wykazu krajów ryzyka

Komisja Europejska publikuje wykaz krajów sklasyfikowanych jako kraje niskiego, standardowego lub wysokiego ryzyka wylesiania. Klasyfikacja ta ma bezpośredni wpływ na zakres obowiązków należytej staranności oraz intensywność kontroli.

19 grudnia 2025 roku – nowelizacja EUDR i wydłużenie okresu przejściowego

Przyjęcie rozporządzenia zmieniającego EUDR skutkuje oficjalnym przesunięciem terminu stosowania przepisów o 12 miesięcy. Daje to przedsiębiorcom dodatkowy czas na wdrożenie systemów i procedur.

30 grudnia 2026 roku – obowiązki dla dużych i średnich firm

Od tego dnia EUDR zaczyna być stosowane wobec dużych i średnich podmiotów (operatorów i traderów). Brak wdrożonego systemu należytej staranności uniemożliwia legalny import, eksport lub sprzedaż towarów objętych rozporządzeniem.

30 czerwca 2027 roku – obowiązki dla mikro i małych przedsiębiorstw

Ostatnim etapem jest objęcie regulacją mikro i małych przedsiębiorców, z pewnymi uproszczeniami, ale bez całkowitego zwolnienia z odpowiedzialności.

Jakie obowiązki wchodzą w życie i co czeka importerów?

Status podmiotu – operator, trader i quasi-importer

EUDR wprowadza precyzyjne definicje ról w łańcuchu dostaw. Importerzy bardzo często będą uznawani za operatorów, czyli podmioty, które po raz pierwszy wprowadzają produkt na rynek UE. W przypadku dostaw spoza UE, unijny odbiorca staje się tzw. quasi-importerem i przejmuje pełną odpowiedzialność za zgodność z EUDR.

System należytej staranności (Due Diligence System)

Każdy operator musi wdrożyć system należytej staranności, który obejmuje:

• gromadzenie szczegółowych informacji o pochodzeniu towarów (w tym geolokalizacji działek)
• ocenę ryzyka wylesiania
• zastosowanie środków zmniejszających ryzyko
• składanie oświadczeń o należytej staranności (DDS) w systemie TRACES
• przechowywanie danych i zapewnienie ich identyfikowalności.

Bez złożonego DDS import lub sprzedaż towarów objętych EUDR nie będzie możliwa.

Kontrole i sankcje

Państwa członkowskie są zobowiązane do corocznych kontroli określonego odsetka przedsiębiorców, w zależności od poziomu ryzyka kraju pochodzenia surowca. Kontrole mogą obejmować dokumentację, systemy IT, a nawet analizy laboratoryjne czy dane satelitarne.

Sankcje za naruszenia są dotkliwe – od grzywien sięgających co najmniej 4% rocznego obrotu w UE, przez konfiskatę towarów i dochodów, aż po czasowy zakaz handlu.

EUDR w praktyce na przykładzie branży kosmetycznej

Branża kosmetyczna jest doskonałym przykładem sektora, który w istotnym stopniu podlega EUDR. W kosmetykach powszechnie stosowane są składniki pochodzące z towarów objętych EUDR, między innymi:

• pochodne oleju palmowego (kwas palmitynowy, stearynowy, gliceryna)
• olej sojowy
• papier i tektura wykorzystywane do opakowań
• elementy drewniane w logistyce (np. palety).

Producent kosmetyków importujący surowce spoza UE musi złożyć odrębne oświadczenia DDS zarówno dla surowca, jak i – w określonych przypadkach – dla opakowań.

Wyzwania operacyjne

Największym wyzwaniem jest identyfikowalność. Systemy ERP w wielu firmach nie pozwalają na precyzyjne przypisanie konkretnej partii surowca do danego wyrobu gotowego. Tymczasem EUDR wymaga możliwości powiązania produktu końcowego z konkretnymi oświadczeniami DDS.

Konsekwencje biznesowe

Dla branży kosmetycznej EUDR oznacza:

• konieczność renegocjacji umów z dostawcami
• zwiększenie kosztów compliance
• ryzyko zatrzymania towarów na granicy
• presję na transparentność i raportowanie ESG.

Jednocześnie firmy, które odpowiednio wcześnie wdrożą EUDR, mogą zyskać przewagę konkurencyjną i wzmocnić swój wizerunek jako odpowiedzialnych uczestników rynku.

EUDR to jedna z najbardziej wymagających regulacji środowiskowych ostatnich lat. Choć jej stosowanie jest rozłożone w czasie, już dziś wymaga od importerów i producentów strategicznych decyzji, inwestycji w systemy oraz ścisłej współpracy z dostawcami. Rok 2026 będzie dla wielu firm momentem przełomowym – testem gotowości organizacyjnej do funkcjonowania w nowej rzeczywistości prawnej.